Jezus przejrzał ich przewrotność i rzekł:
[…] «Oddajcie więc cezarowi to, co należy
do cezara, a Bogu to, co należy do Boga»
(Mt 22,18-19)
W każdym czasie istniały i nadal trwają w ludzkim świecie dwa porządki: duchowy – religijny i materialny – świecki. Oddziałują na siebie, przenikają się i uzupełniają. Wpływają na człowieka pozytywnie lub negatywnie, w zależności od rozeznania przez niego problemu i umiejętności zachowania rozsądnej równowagi między sprawami ducha i materii. Od wieków na tej zasadzie kształtuje się świat wartości. Nie trzeba potwierdzać ich fundamentalnego znaczenia, a jednak co pewien czas świat zdaje się zapominać i doświadcza od nowa tragizmu wojen, przewrotów, ludobójstwa. Tak było również w Palestynie w czasach Chrystusa, którego działalność była kontynuacją biblijnych przepowiedni. Duchowość Narodu Wybranego kształtowały wtedy dwa główne stronnictwa: faryzeuszów i saduceuszów. Z kolei na politykę i sprawy społeczne wpływały dwie siły: izraelska, z królem Herodem i rzymska, reprezentowana –za pośrednictwem cezara – przez Poncjusza Piłata. Po dokonaniu podboju Palestyny, Rzymianie narzucali swoje prawa, a zwolennicy rządów Heroda szli na ugodę z najeźdźcą. Był jeszcze jeden ważny czynnik oddziałujący na społeczność żydowską – wpływ kultury greckiej. Uwidocznił się on na przykład w osobowości i działalności Pawła Apostoła, obywatela rzymskiego, który o sobie pisał: „z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, w stosunku do Prawa – faryzeusz, co do gorliwości – prześladowca Kościoła, co do sprawiedliwości legalnej – stałem się bez zarzutu. Ale to wszystko, co było dla mnie zyskiem, ze względu na Chrystusa uznałem za stratę” (Flp 3,5-7). W nim – studencie słynnego nauczyciela Gamaliela, przemieszały się z czasem wszystkie czynniki ówczesnych nurtów religijnych, filozoficznych, społecznych i politycznych.
Sława głoszonych przez Jezusa nauk zataczała coraz szersze kręgi, co wprowadzało w zakłopotanie faryzeuszów. Postanowili więc skompromitować Nauczyciela, zadając Mu podchwytliwe pytania i w porozumieniu ze zwolennikami Heroda, posłali do Jezusa swoich uczniów, „aby Mu powiedzieli: «Nauczycielu, wiemy, że jesteś prawdomówny i drogi Bożej w prawdzie nauczasz. Na nikim Ci nie zależy, bo nie oglądasz się na osobę ludzką. Powiedz nam więc, jak Ci się zdaje? Czy wolno płacić podatek cezarowi, czy nie?»” (Mt 22,16-17). Mistrz kazał pokazać monetę podatkową, po czym rozstrzygnął przedstawiony problem: należy respektować porządek zarówno Boski jak i ludzki.
Dzieje Kościoła w Polsce dostarczają mnóstwo przykładów na to, że Polacy posiadają umiejętność rozróżniania dobra od zła we wszystkich dziedzinach życia społecznego, religijnego i politycznego. W obronie wartości walczyli i ponosili często wielkie ofiary. Wyrazem wdzięczności za bohaterskie czyny jest pragnienie naśladowania i zachowane miejsca pamięci. Powracamy często do przykładu Powstania Warszawskiego i wtedy pada pytanie, czy było potrzebne? Powstańcy, wspominając czas młodości i swojego udziału w walce o wolność Ojczyzny, nie mają wątpliwości. Powtarzają za kard. Stefanem Wyszyńskim: „po Bogu najbardziej ukochałem Polskę, najbardziej ukochałem Ojczyznę”. W poszanowaniu takich wartości były wychowywane całe pokolenia Polaków. Jedna z bohaterek Powstania, Anna Szczepanowska ps. Heban, harcerka Szarych Szeregów, miała 15 lat, gdy wybuchło Powstanie. Opowiadała: „Po wojnie spytałam matkę, co czuła, gdy żegnała swoją jedynaczkę idącą do Powstania. Powiedziała, że dumę; że dzieci nigdy nie były jej prywatną własnością, więc oddaje je Polsce”. Anna przeżyła Powstanie i niemieckie obozy jenieckie Stalag VI C Oberlangen oraz KL Bergen-Belsen. Do końca życia została wierna rozkazowi „odbudowania ducha narodu”, jaki przekazał gen. Władysław Anders rtm. Witoldowi Pileckiemu. Wspominała, że nikt nikogo nie zwolnił z jego wykonania i bez tego nie odbudujemy nigdy Polski. Dostrzegała tkwiącą w młodych siłę i potencjał, dzięki któremu „duch narodu będzie odbudowany i Rzeczpospolita wstanie z kolan, obudzi się ze snu, będzie znów wielka, wspaniała i potężna”. Temu zadaniu służyły comiesięczne Msze Święte – niezwykłe manifestacje polskiej młodzieży, organizowane przez Szczepanowską i „setki, tysiące spotkań, które odbywała z przedstawicielami młodego pokolenia”. W rzeczywistości lat 90. podjęła się misji modlitwy o odbudowę polskiego ducha narodowego. Ci, którzy ją znali z rozległej działalności mówili, że „dodawała młodzieży skrzydeł patriotycznych”. Nie zabiegała o splendory dla siebie, całkowicie oddana służbie Polsce i Polakom. Spoczywa na Starych Powązkach w Warszawie. W tym duchu pouczał Piotr Apostoł w pierwszym Liście „Taka bowiem jest wola Boża, abyście przez dobre uczynki zmusili do milczenia niewiedzę ludzi głupich. Jak ludzie wolni [postępujcie], nie jak ci, dla których wolność jest usprawiedliwieniem zła, ale jak niewolnicy Boga. Wszystkich szanujcie, braci miłujcie, Boga się bójcie, króla czcijcie!” (2,15-17).
Święty Jan Paweł II, w katechezie wygłoszonej w 1993 roku, uczył: „Jezus nie chciał jednak nigdy zaangażować się w jakiś ruch polityczny i udaremniał wszelkie próby włączenia Go w kwestie i sprawy doczesne (por. J 6,15). Królestwo, które przyszedł założyć, nie jest z tego świata (por. J 18,36). Dlatego też tym, którzy chcieli, by zajął stanowisko wobec władzy świeckiej, odpowiedział: «Oddajcie więc Cezarowi to, co należy do Cezara, a Bogu to, co należy do Boga» (Mt 22,21). Narodowi hebrajskiemu, do którego należał i który kochał, nie obiecał nigdy wyzwolenia politycznego, oczekiwanego od Mesjasza przez wielu Żydów. Jezus utrzymywał, że przyszedł jako Syn Boży, by ludzkości żyjącej w niewoli grzechu ofiarować wyzwolenie duchowe i powołanie do królestwa Bożego (por. J 8,34-36); i że przyszedł, by służyć, a nie by Mu służono (por. Mt 20,28); utrzymywał też, że ci, którzy idą za Nim, a zwłaszcza Apostołowie, nie powinni myśleć o władzy doczesnej i o panowaniu nad narodami jak władcy ziemscy, lecz powinni być pokornymi sługami wszystkich (por. Mt 20,20-28), podobnie jak ich «Pan i Nauczyciel» (J 13,14). Z pewnością to duchowe wyzwolenie, które przyniósł Jezus, musiało mieć decydujące konsekwencje dla wszystkich dziedzin życia indywidualnego i społecznego, otwierając erę nowej koncepcji wartości człowieka – osoby oraz stosunków miedzy ludźmi, zgodnie z wymogami sprawiedliwości. Jednak nie na tym polegało bezpośrednie zaangażowanie Syna Bożego. […] Kościołowi pozostaje więc właściwe mu zadanie: głoszenie Ewangelii. Ogranicza się on do ofiarowania swojej współpracy w tym wszystkim, co odnosi się do dobra wspólnego, nie ubiegając się o funkcje o charakterze politycznym ani ich nie przyjmuje”.
Ks. Stefan Misiniec